การที่ต้นไม้สามารถลดคาร์บอนนั้นเกิดขึ้นผ่านกระบวนการสังเคราะห์แสง (Photosynthesis) กระบวนการนี้เป็นธรรมชาติที่เกิดขึ้นในพืชสีเขียว ซึ่งต้นไม้จะใช้แสงแดดในการเปลี่ยนคาร์บอนไดออกไซด์จากบรรยากาศและน้ำในดินให้กลายเป็นน้ำตาลและออกซิเจน โดยน้ำตาลที่เกิดขึ้นจะถูกนำไปใช้เป็นพลังงานในการเจริญเติบโตของต้นไม้ ส่วนออกซิเจนจะถูกปล่อยออกสู่บรรยากาศ ซึ่งเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการดำรงชีวิตของมนุษย์และสัตว์ กระบวนการนี้เป็นหนึ่งในเครื่องมือธรรมชาติที่ช่วยลดปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ในบรรยากาศได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ต้นไม้ไม่เพียงแต่ดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ในระหว่างกระบวนการสังเคราะห์แสงเท่านั้น แต่ยังสามารถกักเก็บคาร์บอนไว้ในเนื้อเยื่อต่าง ๆ เช่น ราก ลำต้น และใบ คาร์บอนที่ถูกเก็บสะสมไว้จะอยู่ในต้นไม้เป็นเวลานานตลอดชีวิตของต้นไม้ และเมื่อมันตาย คาร์บอนบางส่วนอาจถูกกักเก็บไว้ในดินในรูปของสารอินทรีย์ การปลูกต้นไม้ในพื้นที่กว้างขวาง เช่น ป่าหรือสวนป่า จะช่วยเพิ่มปริมาณการกักเก็บคาร์บอน ทำให้ลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกในบรรยากาศ

ต้นไม้มีบทบาทในการลดอุณหภูมิในท้องถิ่น เนื่องจากกระบวนการคายน้ำ (Transpiration) ที่เกิดขึ้นในระหว่างการสังเคราะห์แสง ต้นไม้จะปล่อยน้ำในรูปของไอน้ำออกจากใบ ซึ่งช่วยทำให้อากาศรอบๆ เย็นลง นอกจากนี้ ร่มเงาจากต้นไม้ยังช่วยลดการสะสมความร้อนบนพื้นผิวของอาคารและถนนในเมือง การมีต้นไม้มากขึ้นในพื้นที่เมืองจึงช่วยลดปรากฏการณ์เกาะความร้อนเมือง (Urban Heat Island Effect) และลดการใช้พลังงานในการทำความเย็นจากเครื่องปรับอากาศ ซึ่งเป็นอีกหนึ่งวิธีทางอ้อมในการลดปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

การปลูกต้นไม้เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพในการชดเชยการปล่อยคาร์บอนที่เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์ เช่น การเผาไหม้เชื้อเพลิงฟอสซิล การขนส่ง และการทำเกษตรกรรม ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา แนวคิดของ “คาร์บอนเครดิต” หรือ “Carbon Offsetting” ได้รับความสนใจอย่างมาก การปลูกต้นไม้และป่าไม้ถือเป็นหนึ่งในมาตรการชดเชยคาร์บอนที่ได้รับการยอมรับ ซึ่งองค์กรหรือบุคคลที่ปล่อยคาร์บอนจากการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ สามารถปลูกต้นไม้เพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมได้

ป่าไม้ถือเป็น “ถังเก็บคาร์บอน” ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในการกักเก็บคาร์บอนในระยะยาว ต้นไม้ในป่าจะดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์จากบรรยากาศและกักเก็บไว้เป็นระยะเวลานาน การอนุรักษ์ป่าไม้และการปลูกป่าใหม่จึงเป็นวิธีที่สำคัญในการลดปริมาณคาร์บอนในระดับโลก แต่ในขณะเดียวกัน การทำลายป่า (Deforestation) กลับเป็นการปลดปล่อยคาร์บอนที่ถูกกักเก็บไว้ออกสู่บรรยากาศอีกครั้ง ส่งผลให้เกิดปัญหาภาวะโลกร้อนอย่างรุนแรง

การปลูกต้นไม้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในป่าเท่านั้น แต่ยังมีความสำคัญในพื้นที่เมืองด้วย การเพิ่มพื้นที่สีเขียวในเมืองช่วยเพิ่มการดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ ลดอุณหภูมิ และปรับปรุงคุณภาพอากาศ ต้นไม้ในเมืองยังช่วยลดผลกระทบจากมลพิษทางอากาศ ซึ่งมีส่วนสำคัญในการลดปริมาณคาร์บอนและก๊าซเรือนกระจกที่ถูกปล่อยจากกิจกรรมการขนส่งและอุตสาหกรรม